"Spalacze" - zarys faktów

Obecnie na rynku suplementów diety dostępnych zarówno w aptekach jak i w sklepach zajmujących się sprzedażą odżywek dla sportowców spotkać można ogromną liczbę środków zaliczanych do tak zwanych "spalaczy". Ich celem jest obniżenie masy ciała, szczególnie poziomu tkanki tłuszczowej zachowując przy tym poziom siły oraz masy mięśniowej.

Głównym magazynem energii chemicznej w naszym ciele jest tkanka tłuszczowa. Jej wielkość w największym stopniu zależy od spożywanej diety oraz aktywności fizycznej. W największym stopniu zasoby tłuszczowe organizmu są uruchamiane podczas pracy mięśniowej, kiedy to zapotrzebowanie mięśni na energię gwałtownie wzrasta.

Proces lipolizy, czyli rozpadu tłuszczów na kwasy tłuszczowe i glicerol w tkance tłuszczowej, inicjowany jest przez hormony. Oprócz adrenaliny, noradrenaliny, tyroksyny, hormonu wzrostu, do związków silnie wspomagających hydrolizę tłuszczów zalicza się "termogeniki" . To substancje zwiększające tempo przemiany materii na kilku płaszczyznach między innymi podnosząc temperaturę ciała oraz pobudzających wydzielanie hormonów lipolitycznych. W sporcie wyczynowym ich popularność związana jest dodatkowo z silnym pobudzeniem układu nerwowego. W efekcie zawodnik może trenować intensywniej bez odczuwania zmęczenia.

Termogeniki można podzielić na związki działające w pierwszej fazie - nasilające wydzielanie hormonów stymulujących proces rozpadu tłuszczów, oraz związki działające w drugiej fazie - pomagające w utlenieniu kwasów tłuszczowych w mitochondriach.

Substancjami stymulującymi uwalnianie noradrenaliny z zakończeń nerwów współczulnych w tkance tłuszczowej są: synefryna z cytrusów, piperyna z pieprzu czarnego, pseudoefedryna i efedryna.

Kolejna grupa to: kofeina, guarana, katechiny z zielonej herbaty, salicyna z wierzby białej, forskolina z pokrzywy indyjskiej oraz aminokwas tyrozyna prekursor trzech głównych hormonów lipolitycznych- adrenaliny, noradrenaliny i tyroksyny.

Oprócz wyżej wymienionych substancji nasilających proces rozpadu tłuszczów, bardzo dobrym suplementem diety jest L- karnityna. Działa ona w drugiej fazie "spalania tłuszczy". Nie wpływa na proces lipolizy tylko bezpośrednio na szybkość utlenienia kwasów tłuszczowych w mięśniach. W części cytoplazmatycznej komórek mięśniowych aktywne kwasy tłuszczowe - acylo-CoA łączą się z L-karnityną i w formie acylo-karnityny transportowane są przez błonę do wnętrza mitochondriów gdzie zostają utlenione. Zatem L-karnityna jest transporterem kwasów tłuszczowych do mitochondriów tak zwanej "siłowni komórki".

Organizm posiada pewną pulę endogennej L-karnityny, aminy syntezowanej w głównie i w małych ilościach w nerkach wątrobie z aminokwasów lizyny i metioniny a gromadzonej prawie całkowicie w mięśniach szkieletowych. Stężenie karnityny całkowitej w surowicy u kobiet waha się w granicach 42-75 ľmol/l a u mężczyzn 42-85 ľmol/l.

Największe stężenie karnityny występuje w produktach mięsnych - baraninie, wołowinie. W diecie wegetariańskiej dostarczanie egzogennej karnityny jest prawie całkowicie ograniczone. Ponad 90% całkowitej niezbędnej L-karnityny, musi być syntezowane przez wątrobę.

W ostatnich latach wiele badań naukowych wykazało pozytywny efekt suplementacji L-karnityną w redukcji tkanki tłuszczowej. W innych badaniach takiego efektu nie osiągnięto. Autorzy ci tłumaczyli to niewłaściwym dawkowaniem oraz ograniczonym wchłanianiem L-karnityny z jelita.

Niedawno naukowcy odkryli, że w dyscyplinach wytrzymałościowych oprócz widocznego efektu redukcji tkanki tłuszczowej, suplementacja L-karnityną w sportach siłowo- szybkościowych wykazuje efekt antykataboliczny.

Podsumowując, aby osiągnąć spadek masy ciała w postaci redukcji poziomu tkanki tłuszczowej, suplementacji jednym z wyżej wymienionych związków musi towarzyszyć odpowiednia ilość aktywność fizycznej oraz odpowiednio zbilansowana dieta.

Opracowanie:
dr Małgorzata Michalczyk
dietetyk
doradca żywienia i suplementacji w sporcie